XUNG ĐỘT ĐIỀU KHOẢN LUẬT ÁP DỤNG VÀ RỦI RO KHÔNG CÔNG NHẬN PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM

Trong thực tiễn tố tụng trọng tài, sự mâu thuẫn về điều khoản luật áp dụng có thể dẫn đến rủi ro khiến phán quyết trọng tài bị từ chối công nhận và thi hành tại Việt Nam. Quyết định không công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài sau đây đã cung cấp góc nhìn về cách cơ quan tài phán đánh giá tính hợp lệ của phán quyết trọng tài được ban hành nếu đang có sự mâu thuẫn lẫn nhau về luật áp dụng.

Tóm lược vụ việc
Tranh chấp tại bản án 38/2026/QD-PT xét xử bởi Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Thành phố Hồ Chí Minh phát sinh từ hợp đồng thuê tàu giữa Chủ tàu và Bên thuê tàu có tồn tại sự mâu thuẫn với nhau về luật áp dụng tại trung tâm trọng tài Singapore khi Điều 15 quy định rằng pháp luật điều chỉnh là pháp luật Singapore, trong khi Điều 25 lại yêu cầu áp dụng luật Anh. Mặc dù Chủ tàu khẳng định cả hai bên đã trao đổi qua thư điện tử thống nhất sử dụng luật Anh, Bên thuê tàu cho rằng đã không được thông báo kịp thời theo hình thức hợp lệ cũng như chưa thể hiện sự đồng ý với sửa đổi trên. Khi tranh chấp phát sinh, trọng tài tại Singapore đã chấp nhận đơn khởi kiện và chứng cứ bao gồm thư điện tử của Chủ tàu về thống nhất luật áp dụng trong tranh chấp để ban hành phán quyết trọng tài dựa trên pháp luật Anh. Bên thuê tàu đã đề nghị Tòa án Việt Nam không công nhận phán quyết với lý do thủ tục tố tụng trọng tài không phù hợp với thỏa thuận trong hợp đồng.

Nhận định của Tòa án
Tòa án xác định rằng việc trong cùng một hợp đồng sơ bộ đồng thời quy định áp dụng pháp luật Singapore và Luật Anh khiến thỏa thuận về pháp luật áp dụng bị mâu thuẫn, không rõ ràng và không thể thực hiện được. Đồng thời, Chủ tàu không thể đưa ra bằng chứng rằng Bên thuê tàu đã đồng ý với sự điều chỉnh trong thư điện tử. Do đó, phán quyết trọng tài ban hành căn cứ vào pháp luật Anh là không phù hợp. Căn cứ quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 459 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án nhận định thủ tục giải quyết tranh chấp của Trọng tài nước ngoài không phù hợp với thỏa thuận trọng tài.

Bài học thực tiễn
Quyết định trên đã đặt ra yêu cầu đối với các doanh nghiệp cần đảm bảo sự thống nhất và hạn chế xung đột về mặt nội dung trong hợp đồng. Việc sử dụng kết hợp giữa các mẫu hợp đồng tiêu chuẩn quốc tế và các điều khoản thỏa thuận riêng bằng văn bản sơ bộ rất dễ phát sinh tình trạng chồng chéo nếu không có sự rà soát tổng thể. Khi xuất hiện sự mâu thuẫn trực tiếp về luật áp dụng trong hợp đồng, thỏa thuận trọng tài có thể rơi vào tình huống không thể thực hiện được. Hệ quả pháp lý nghiêm trọng là Hội đồng trọng tài bị tước đi nền tảng thẩm quyền hợp pháp, dẫn đến việc toàn bộ phán quyết sẽ bị Tòa án Việt Nam từ chối công nhận và thi hành. Ngoài ra, đối với các thỏa thuận về sửa đổi nội dung hợp đồng, doanh nghiệp cần lưu ý phải đảm bảo các bên còn lại trong hợp đồng đã đồng thuận về những sửa đổi trên.