THẾ QUYỀN BẢO HIỂM HÀNG HẢI: TRANH CHẤP VỀ THỜI HIỆU VÀ PHÂN ĐỊNH LOẠI HÌNH HỢP ĐỒNG

Tóm lược vụ việc:
Mới đây, Bản án phúc thẩm số 20/2025/KDTM-PT của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng đã giải quyết một tranh chấp điển hình về vấn đề thế quyền bảo hiểm hàng hải liên quan đến tổn thất hàng hóa xảy ra vào đầu năm 2018. Cụ thể, lô hàng thép trên tàu trong quá trình vận chuyển đã bị nước biển xâm nhập gây hư hỏng, nguyên nhân là do tác động của thời tiết xấu kết hợp với lỗi bất cẩn của thuyền viên trong việc quản lý nắp ống đo lacanh hầm hàng. Sau khi chi trả tiền bồi thường bảo hiểm cho phía chủ hàng, bên bảo hiểm là PJICO đã thực hiện quyền thế quyền để tiến hành khởi kiện người vận chuyển là Công ty V nhằm đòi bồi hoàn số tiền nói trên. Phía người vận chuyển đã bác bỏ yêu cầu của PJICO với lập luận rằng vụ kiện đã hết thời hiệu khởi kiện 01 năm theo quy định về hư hỏng hàng hóa thông thường của Bộ luật Hàng hải.
 
Nhận định của Tòa án:
Hội đồng xét xử đã đưa ra phán quyết dựa trên việc xác định bản chất quan hệ giữa các bên là hợp đồng vận chuyển theo chuyến bằng đường biển căn cứ theo Điều 146 Bộ luật Hàng hải. Việc phân định này dẫn đến hệ quả pháp lý rằng thời hiệu khởi kiện được áp dụng theo Điều 195 là 02 năm thay vì 01 năm như lập luận của phía người vận chuyển. Đáng chú ý, Tòa án nhận định thời điểm tính thời hiệu khởi kiện không bắt đầu từ ngày trả hàng mà từ khi người vận chuyển im lặng trước văn bản truy đòi cuối cùng của bên bảo hiểm vào tháng 3/2019. Với cách xác định này, việc PJICO khởi kiện vào tháng 11/2020 được công nhận là vẫn trong thời hiệu luật định, qua đó buộc người vận chuyển phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại đúng bằng giá trị tổn thất thực tế.
 
Bài học thực tiễn:
Vụ việc nêu trên là minh chứng cho thấy loại hình hợp đồng vận chuyển chính là yếu tố cốt lõi quyết định thời hạn bảo hộ quyền lợi hợp pháp, đòi hỏi các bên phải phân định chính xác ngay từ giai đoạn xác lập quan hệ. Các công ty bảo hiểm khi thực hiện quyền thu đòi cần đảm bảo cung cấp đầy đủ giấy biên nhận thế quyền và các bằng chứng rõ ràng về việc gửi các văn bản yêu cầu bồi hoàn nhằm xác định chính xác thời điểm quyền lợi bị xâm phạm một cách khách quan trước Tòa án, từ đó đảm bảo thời gian khởi kiện hợp lệ theo luật định.
 
Bên cạnh đó, Bản án trên cũng lưu ý rằng các yếu tố thời tiết không thể trở thành căn cứ miễn trách nhiệm hiệu quả nếu người vận chuyển không thể chứng minh đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ mẫn cán nhằm duy trì khả năng đi biển của tàu biển.